Социалистон Фæллойы Хъæбатыр, атомон ихсæттæг наутæ "Ленин" æмæ "Арктикæ"-йы капитан Кучиты Юрийы райгуырдыл сæххæст 105 азы. Уый ирд, арф фæд ныууагъта Советон Цæдисы историйы, кад скодта йæ раттæг Ирыстонæн, æмæ йын цытимæ мысынц йæ рухс ном.

Райгурдис 1919 азы августы Цæгат Ирыстоны, Алагиры районы, Тибы хъæуы. Йæ фыд Серги уыд æмбæстагон хæсты архайæг, Цæгат Ирыстоны зæххыты адæмон комиссар, 1938 азы репрессигонд æрцыд. Юрийы мад Хетæгкаты Любæ та уыд хæдзары æфсин.

1938 азы Кучиты лæппу иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ каст фæцис Орджоникидзейы астæуккаг скъола. Куыд адæмы знаджы фыртæн ын фадат нæ уыд уæлдæр ахуырмæ бацæуынæн. Æрмæстдæр 1963 азы фæсаууонмæ каст фæцис Ленинграды Макаровы номыл уæлдæр инженерон ахуыргæнæндон.

1941 азы кусын райдыдта матросæй, уый фæстæ та – Красноярскы крайы порт Диксоны буксир "Василий Молоков"-ы æндзарæджы æххуысгæнæгæй. 1944 азы каст фæцис штурманты курсытæ æмæ уый фæстæ ссис ихсæттæг нау "Таймыр"-ы капитаны æххуысгæнæг. 1945 азы йæ сæвæрдтой ихсæттæг нау "Ермак"-ы капитаны цыппæрæм æххуысгæнæгæй. Уый фæстæ та уыд æндæр æмæ æндæр ихсæттæг науты капитанты æххуысгæнæг. 1961–1971 азты уыд атомон ихсæттæг нау "Ленин"-ы капитан-дублер.

1971 азы сæххæст кодта ССР Цæдисы денджызон флоты министрады сæрмагонд хæслæвæрд – Ног Зæххæй, порт Певекæй ихсæттæг нау "Владивосток" зын уавæрты Цæгатаг Зæхмæ акæнын.

1971 азæй 1980 азмæ уыд атомон ихсæттæг нау "Арктикæ"-йы капитан. 1976 азы октябры мæйы ихы уацарæй "Арктикæ" ракодта наутæ "Ермак", "Капитан Мышевский", "Ленинград".

1977 азы 17 августы "Арктикæ" Кучиты Юрийы командæкæнынадæй ихсæтгæ фæндаг фыццаг хатт айгæрста Цæгаты полюсмæ. Уый уыд стыр уæлахиз Советон Цæдисы денджызон флоты, æмæ уыцы аз 14 сентябры Кучиты Юрийæн лæвæрд æрцыд Социалистон Фæллойы Хъæбатыры ном.

Юри 1981 азæй фæстæмæ цард Ленинграды. Уæдæй 1997 азмæ уыд Балтиаг атомон науаразæн заводы проектгæнджытæм хъусдарæг ССР Цæдисы денджызон флоты министрадæй.

Уæрæсейы Федерацийы президент Борис Ельцины бардзырдмæ гæсгæ 1996 азы Кучийы-фыртæн лæвæрд æрцыд цæрæнбонтæм æрвылмæйон материалон æххуыс Уæрæсейы раз йæ сæрмагонд сгуыхтдзинæдты тыххæй.

Кучиты Юри ма хорзæхгонд уыд Ленины, Фæллойадон Сырх Тырысайы, Фыдыбæстæйы хæсты II къæпхæны ордентæй, майдантæй. Уыдис денджызон флоты кадджын кусæг, кадджын полярон, атомон ихсæттæг нау "Арктикæ"-йы кадджын капитан, ССР Цæдисы Географион æхсæнады кадджын уæнг.

Уымæн йæ цардæмбал Нинель Алексеева фæзиан 1999 азы. Уæлæуыл ныууагътой æртæ кæстæры – фырт Михаил у физик-теоретик, иннæ лæппу Сергей та у æмбæстагон авиацийы тæхæг, чызг Татьянæ – хуыйæг-модельер. Номдзыд Хъæбатыр Кучиты Юри фæзиан 2005 азы 14 декабры. Кремаци йæ скодтой 2006 азы 19 августы æмæ йæхи æмæ йæ усы æртхутæг, сæхи фæндонмæ гæсгæ, кадджын æгъдауæй Цæгат полюсы районы денджызыл ауагътой.

Кучиты Юри тынг бирæ уарзта йæ раттæг Ирыстон, арæх-иу æрцыд ардæм йæ сæрибар рæстæджы. Улæфыд Хуссар Ирыстоны дæр цалдæр хатты, æмæ уæд базонгæ дæн йемæ. Дыууæ хатты йыл фысгæ дæр ныккодтон. Улæфыдиу Дзауы санаторийы. Ацы районы дæр ын хæлæрттæ уыд. Цхинвалы уынгтæй иу хæссы йæ ном.

Йæ номыл Дзæуджыхъæуы ис уынг æмæ цыртдзæвæн, у ацы горæты кадджын æмбæстаг.

Тынг уарзта Горæтгæрон район, ныр дæр ын дзы æввахс хиуæттæ цæры. Нæ районы раздæры сæргълæууæг Тедеты Павел æмæ йæ хæдивæг Къæбысты Никъалаимæ та бынтон адджынæй цард, хъæрмуд уыдысты. Камбилеевкæйы хъæуы сæйраг уынг дæр Юрийы номыл у. Афтæ ма æндæр уынгтæ дæр нæ районы.

Арф фæд ныууагъта Кучиты сæрæнгуырд уæлæуыл, стыр сгуыхтдзинæдтæ равдыста, æмæ ахæмты дзыллæ нæ рох кæны. Цæрдзæн Юри дæр адæмы зæрдæты.

ГАССИТЫ Моисей

Къамы: КЪÆБЫСТЫ Никъала æмæ КУЧИТЫ Юри

Печать